89 sayfa 0.22 mb

İvan Sergeyeviç Turgenyev, Rus edebiyatının en önemli romancı ve hikâyecilerinden biridir. Onun kısa hikâyeleri, çoğu zaman basit görünen olayların ardına gizlenmiş derin insanlık hallerini işler. “Bozkırda Bir Kral Lear” (orijinal adıyla Stepnoy Korol Lir), bu yönüyle Turgenyev’in hem insan ruhunu tanıyan keskin gözlem gücünü hem de kırsal Rusya’nın sosyal yapısını gösteren özel metinlerinden biridir. Aşağıda bu etkileyici eseri tutkuyla okuyan bir okur gözüyle derinlemesine ve uzun bir şekilde özetliyor, ardından temaları, karakterleri ve edebî önemini inceliyorum.

Kısa Tanıtım

“Bozkırda Bir Kral Lear”, 1870’te yayımlanmıştır ve Turgenyev’in en çok ses getiren öykülerinden biridir. Adını William Shakespeare’in meşhur tragedyası King Lear’dan alır. Ancak burada olaylar İngiltere’de değil, Rusya’nın geniş bozkırlarında geçer. Turgenyev, Shakespeare’in trajedisini Rus toplumuna, özellikle de kırsal kesime uyarlayarak “otorite kaybı”, “evlat nankörlüğü” ve “insanın yalnızlığı” gibi evrensel temaları işler.

Olay Örgüsü – Uzun ve Ayrıntılı Özet

Hikâyenin merkezinde, zengin bir toprak sahibi olan Martin Petroviç vardır. Otoriter, gururlu ve sert mizaçlı bu adam, Rus bozkırında bir “kral” gibi yaşamaktadır. Çiftlikleri, arazileri ve çevresinde sözünü geçirdiği geniş bir nüfuzu vardır. Ancak yaşlandıkça tek düşüncesi, kızlarının geleceğini güvence altına almak olur.

Martin Petroviç’in üç kızı vardır. O, kızlarını “iyi ailelerden” erkeklerle evlendirerek hem itibarını sürdürmek hem de kendi soyunu güçlü kılmak ister. Fakat kızları, babalarının buyurgan ve katı tavırlarından sıkılmış, kendi arzularını takip etmek isteyen genç kadınlardır. Babalarının dediğini yapmak yerine, gönüllerinden geçen kişilerle evlenirler. Bu karar, Martin Petroviç’in gururunu kırar ve öfkesini kabartır.

İlk başta kızlarının seçimlerine karşı koymaya çalışır, fakat zamanla baskısı etkisini yitirir. Çünkü bozkırın eski “kralı” yaşlanmaktadır. Gücü zayıflar, çevresindeki insanlar onu eskisi kadar dinlemez hale gelir. Martin Petroviç, giderek yalnızlığa itilir.

Hikâyenin dramatik doruk noktası, kızlarının evliliklerinden sonra ortaya çıkar. Babalarının hâlâ kendileri üzerinde otorite kurmaya çalışmasından bıkan kızları, onu açıkça küçümsemeye başlar. Artık sözünün bir hükmü yoktur. Onun için yaptıkları fedakârlıklar da karşılık bulmaz. Kızları tarafından adeta bir yük gibi görülmeye başlanır.

Martin Petroviç, bu durum karşısında Shakespeare’in Lear’ını andıran bir şekilde çöküşe sürüklenir. Gururu incinmiş, evlat sevgisine duyduğu güven kırılmıştır. Çaresizlik içinde, hem kızlarına hem de kaderine karşı lanetler savurur. Fakat bu öfke, onun içindeki derin yalnızlığı gizleyemez. Bozkırın ortasında, bir zamanlar “kral” olan bu adam, kendi gururunun ve kızlarının nankörlüğünün kurbanı olur.

Sonunda Martin Petroviç, hem aile bağlarının çözülmesiyle hem de kendi otoritesinin yıkılışıyla trajik bir yalnızlığa gömülür. Öykü, onun iç dünyasındaki fırtınaları ve kırılmış gururunu okura yoğun bir duygu seliyle aktarır.

Karakter Analizi

1. Martin Petroviç: Hikâyenin merkezinde duran güçlü ama trajik figür. Gururlu, sert, otoriter bir baba. Shakespeare’in Lear’ına benzer biçimde, evlatları tarafından terk edilir. Onun hikâyesi, ataerkil otoritenin kırılmasını simgeler.
2. Kızlar: Babalarının buyurgan tavırlarından bunalan, kendi arzularına göre yaşamayı seçen genç kadınlar. Onların davranışı bireysel özgürlük mücadelesi gibi görünse de, aynı zamanda nankörlük ve vefasızlıkla yüklüdür.
3. Bozkır: Hikâyede sadece bir mekân değil, aynı zamanda bir semboldür. Geniş, sert, sonsuz bozkır; Martin Petroviç’in yalnızlığını ve kaderini yansıtır.

Temalar

1. Otorite ve Gücün Çöküşü: Hikâye, yaşlı bir babanın gücünü kaybetmesini ve otoritesinin nasıl çöktüğünü anlatır.
2. Evlat Nankörlüğü: Kral Lear benzetmesinin en güçlü yanı budur. Martin Petroviç, kızları tarafından terk edilmenin acısını yaşar.
3. Yalnızlık: Bozkır, insanın yalnızlığının simgesidir. En güçlü kişi bile zamanla yalnızlığa mahkûm olur.
4. Gurur ve Çaresizlik: Martin Petroviç’in gururu, onun hem yaşam kaynağı hem de yıkım sebebidir.

Edebî Üslup ve Turgenyev’in Yöntemi

Turgenyev’in üslubu, gerçekçi gözlemlerle şiirsel tasvirleri birleştirir. Özellikle bozkırın betimlemeleri, hikâyeyi atmosferik bir derinliğe taşır. Kısa ama çarpıcı diyaloglar, karakterlerin ruh dünyasını ortaya koyar. Shakespeare’den ilham alan kurgu, Rus bozkırının sosyo-kültürel yapısıyla harmanlanarak evrensel bir trajediye dönüşür.

Eserin Önemi

“Bozkırda Bir Kral Lear”, Turgenyev’in kısa öykü formunda ulaştığı ustalığın bir örneğidir. Hem Shakespeare’in klasik bir trajedisini Rus edebiyatına uyarlaması hem de kırsal yaşamın sosyolojik yönlerini göstermesi açısından değerlidir. Ayrıca “otorite, aile, yalnızlık” gibi evrensel konuları işleyerek çağlar üstü bir eser haline gelmiştir.