84 sayfa 0.66 mb

Antik Roma’nın en önemli hatiplerinden, filozoflarından ve devlet adamlarından biri olan Cicero, Yaşlılık Üzerine ve Dostluk Üzerine adlı eserlerinde insan hayatının iki temel evresini ve değerini sorgular. Yaşlılık, genellikle korkulan ve kaçınılan bir dönem olarak görülse de Cicero, bu dönemin bilgelikle dolu, onurlu bir zaman dilimi olabileceğini savunur. Dostluk ise, hayatın her aşamasında önemli olan, insanın mutluluğunu ve erdemini pekiştiren bir değerdir.

Bu iki eser, diyalog biçiminde yazılmıştır ve Cicero, Roma’nın saygın figürleri aracılığıyla yaşlılık ve dostluk konularında bilgi verir. Yaşlılık kitabında Cato the Elder yaşlılık hakkındaki yanlış inanışları çürütürken, Dostluk kitabında Laelius, dostluğun doğasını ve önemini anlatır.

1. Yaşlılık Üzerine (Cato Maior de Senectute)

Kitabın Konusu ve Yapısı

Cicero, bu eserinde yaşlılıkla ilgili toplumsal algıları ele alır ve bunların çoğunun yanlış olduğunu savunur. Kitapta, yaşlı filozof Cato the Elder, genç Romalılar Scipio ve Laelius ile yaşlılık hakkında bir sohbet gerçekleştirir.

Yaşlılıkla İlgili Dört Büyük Yanılgı

Cato, toplumda yaygın olan dört temel yanlış algıyı çürütmeye çalışır:

1. Yaşlılık çalışmayı engeller.
2. Cicero’ya göre yaşlılık, insanı iş yapamaz hale getirmez. Tam tersine, bilgelik yaşla birlikte gelişir ve yaşlı insanlar topluma hâlâ katkı sunabilirler.
3. Örneğin, bir savaşçı yaşlandığında sahada savaşamaz ama gençlere rehberlik edebilir.
4. Yaşlılık insanı güçsüz bırakır.
5. Fiziksel olarak gençlikteki kadar güçlü olunmasa da yaşlılık, bedenden çok zihin ve ruhun gücü ile değerlendirilmelidir.
6. Yaşlı insanlar, akıl ve tecrübeleriyle topluma liderlik edebilir.
7. Yaşlılık neşeyi ve zevkleri öldürür.
8. İnsanlar, yaşlılığın getirdiği haz eksikliği konusunda şikayet ederler. Ancak gerçek mutluluk, sadece fiziksel hazlardan değil, zihinsel ve ahlaki tatminlerden gelir.
9. Cicero, yaşlılığın; sanat, felsefe, dostluk ve doğanın güzelliklerinden keyif alma fırsatı sunduğunu söyler.
10. Yaşlılık, ölümün habercisidir ve korkutucudur.
11. Ölüm korkusu, insanın doğasından gelen bir endişedir. Ancak felsefe ile bu korku aşılabilir.
12. Ölüm, bir son değil, ruhun özgürleşmesidir. Eğer bir ölümden sonra yaşam varsa, o zaman yaşlılık sadece bu yeni aşamaya hazırlıktır.

Yaşlılığın Avantajları

1. Bilgelik ve Tecrübe: Gençlerin sahip olmadığı bir perspektife sahip olmak.
2. Zihinsel Güç: Doğru kullanıldığında yaşla birlikte artan bir yetenek.
3. Ölümü Kabullenme: Yaşlılık, insanı ölüm fikrine alıştırır ve huzur içinde ölmesini sağlar.

Sonuç

Cicero, yaşlılığın kötü bir şey değil, aksine bilgelik ve erdemin zirvesi olduğunu savunur. Eğer bir insan hayatını doğru yaşadıysa, yaşlılık bir çöküş değil, onurlu bir dönemeç olabilir.

2. Dostluk Üzerine (Laelius de Amicitia)

Kitabın Konusu ve Yapısı

Bu eser, Laelius’un, yakın dostu Scipio Africanus’un ölümünden sonra dostluk üzerine düşüncelerini içerir. Laelius, dostluk konusunu, genç Romalılar Fannius ve Scaevola ile tartışır.

Cicero, dostluğu en yüce insani değerlerden biri olarak görür ve onu "hayatın en büyük hazinesi" olarak tanımlar. Dostluğun, erdem temelli olması gerektiğini ve menfaat üzerine kurulu dostlukların gerçek dostluk olmadığını vurgular.

Gerçek Dostluk Nedir?

Cicero’ya göre gerçek dostluk, şu özelliklere sahip olmalıdır:

1. Erdeme Dayalı Olmalıdır.
2. Gerçek dostluk, sadece zevk ya da menfaat üzerine değil, karakterin sağlamlığına dayanmalıdır.
3. Kötü insanlar dostluk kuramaz çünkü onların dostluğu, karşılıklı çıkar ilişkisine dayanır.
4. Eşitlik Üzerine Kurulmalıdır.
5. Dostluk, iki tarafın da eşit olduğu bir bağdır.
6. Eğer bir dostlukta biri sürekli veren, diğeri sürekli alan tarafta olursa, o ilişki zamanla bozulur.
7. Karşılıklı Güven ve Sadakat İçermelidir.
8. Dostlukta güven, sadakat ve dürüstlük olmazsa, o ilişki uzun süre devam edemez.
9. Dost, diğerine ihanet etmez, onu aldatmaz.
10. Zamanla Güçlenmelidir.
11. Gerçek dostluk, zamanla daha da güçlenir.
12. Çıkar ilişkisine dayalı dostluklar ise, menfaatler değiştiğinde biter.
13. Sadece İyi Günler İçin Değil, Zor Zamanlar İçin de Vardır.
14. Gerçek dostluk, zor zamanlarda kendini gösterir.
15. İyi günlerde herkes dost gibi görünebilir, ancak gerçek dost, zor zamanlarda belli olur.

Dostluğun Toplum İçin Önemi

Cicero’ya göre dostluk, bireyin mutluluğunun temel taşlarından biridir. Bir insanın ne kadar serveti ya da başarısı olursa olsun, gerçek dostları olmadan mutlu olması mümkün değildir.

Ayrıca, dostluklar toplumun bir arada kalmasını sağlar. İnsanlar birbirine güven duydukça, toplumlar daha sağlam bir yapıya sahip olur.

Sonuç

Cicero, gerçek dostluğun erdem, güven ve karşılıklı saygı üzerine inşa edilmesi gerektiğini vurgular. Eğer bir dostluk sadece menfaat ya da haz temelli ise, zamanla çöker. Gerçek dostluk, insanın hayatını anlamlı ve değerli kılar.

Genel Değerlendirme

Yaşlılık ve Dostluk, Cicero’nun insan hayatı, ölüm, erdem ve insan ilişkileri üzerine en önemli düşüncelerini içeren eserlerden biridir.

1. Yaşlılık bölümü, ölüm korkusunu yenmek, bilgelik ve tecrübeye değer vermek üzerine odaklanır.
2. Dostluk bölümü ise, insan ilişkilerinin temel taşını oluşturan dostluk kavramının nasıl olması gerektiğini açıklar.

Bu eserler, yalnızca Antik Roma için değil, günümüz insanı için de önemli mesajlar içerir. Cicero, insanların yaşlılıktan ve dostluktan kaçmak yerine, onları hayatın en büyük zenginlikleri olarak görmeleri gerektiğini anlatır.